TP.Hồ Chí Minh sau sát nhập với tỉnh Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu có quy mô diện tích tự nhiên hơn 6.722 km2, dân số hơn 14 triệu người được kỳ vọng sẽ trở thành trung tâm kinh tế lớn, năng động nhất cả nước, không chỉ là đầu mối giao thương quốc tế, mà còn là trái tim của mạng lưới logistics toàn Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và cả nước.
Tại TP.Hồ Chí Minh, số lượng doanh nghiệp kinh doanh ngành Dịch vụ logistics hiện chiếm khoảng 60-70% lượng doanh nghiệp logistics của Việt Nam với khoảng hơn 15.300 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực logistics, bao gồm cả vận tải và kho bãi, kho ngoại quan, cảng biển và các dịch vụ logistics khác.
Hình thành chuỗi cung ứng dịch vụ logistics thông minh, hiện đại
Theo quy hoạch, TP.Hồ Chí Minh định hướng hình thành 20 trung tâm logistics và 4 khu thương mại tự do (FTZ) gồm có: FTZ TP.Hồ Chí Minh gắn với cảng biển tại khu vực Cái Mép Hạ (phường Tân Phước, phường Tân Hải); FTZ Cần Giờ gắn với Cảng trung chuyển Quốc tế Cần Giờ (xã Thạnh An, xã Cần Giờ) và FTZ An Bình (phường Dĩ An), FTZ Bàu Bàng (xã Bàu Bàng) gắn với tuyến đường sắt Thành phố Hồ Chí Minh – Lộc Ninh kết nối với cụm cảng nước sâu Cái Mép – Thị Vải. Qua đó, sẽ từng bước hình thành chuỗi cung ứng dịch vụ logistics thông minh, hiện đại, đáp ứng tiêu chí chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, đến năm 2030 trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của Thành phố.
Với quy mô kinh tế đạt khoảng 120 tỷ USD, chiếm 23,5% GDP cả nước, TP.Hồ Chí Minh được kỳ vọng trở thành “siêu đô thị quốc tế” của Đông Nam Á và đóng vai trò là trung tâm sản xuất, logistics, tài chính, và công nghệ cao, kết nối chuỗi cung ứng toàn cầu thông qua hệ thống cảng biển, sân bay quốc tế và mạng lưới giao thông liên vùng, phấn đấu thực hiện mục tiêu phát triển TP.Hồ Chí Minh trở thành trung tâm dịch vụ logistics quốc tế.
Trong giai đoạn đầu sau sáp nhập, hệ thống logistics sở hữu nhiều điểm mạnh nổi bật như quy mô hạ tầng lớn và đa dạng, bao gồm đầy đủ các phương thức từ đường bộ, cảng biển đến hàng không; đồng thời có vị trí chiến lược, đóng vai trò trung tâm kết nối Đông Nam bộ với thị trường quốc tế.
Bên cạnh đó, TP.Hồ Chí Minh mở rộng sở hữu hạ tầng logistics toàn diện với đầy đủ các phương thức vận tải từ cảng biển quốc tế nước sâu Cái Mép – Thị Vải, hệ thống ICD và kho bãi tại Bình Dương, cho đến sân bay Long Thành và Tân Sơn Nhất. Đây là nền tảng để Thành phố trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa quốc tế, thu hút các tập đoàn logistics toàn cầu và phát triển chuỗi dịch vụ giá trị gia tăng như kho lạnh, thương mại điện tử xuyên biên giới, tài chính logistics. Đồng thời, các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, EVFTA, RCEP) cùng xu hướng phát triển kinh tế số và thương mại điện tử cũng mở ra nhiều cơ hội để logistics Thành phố gắn kết sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.
Tuy nhiên, đi kèm với cơ hội là những thách thức không nhỏ. Lưu lượng hàng hóa tăng nhanh sẽ tạo áp lực lên các tuyến giao thông huyết mạch và cửa ngõ cảng biển, nguy cơ ùn tắc, quá tải ngày càng nghiêm trọng. Việc đồng bộ hóa quy hoạch và thể chế sau sáp nhập đòi hỏi nguồn lực lớn, nếu không triển khai kịp thời có thể dẫn tới chồng chéo, lãng phí. Bên cạnh đó, sự cạnh tranh gay gắt từ các trung tâm logistics lớn trong khu vực như Singapore, Bangkok, Kuala Lumpur cùng yêu cầu phát triển logistics xanh, giảm phát thải carbon để đáp ứng cam kết Net Zero vào năm 2050 sẽ đặt ra áp lực về công nghệ, tài chính và nguồn nhân lực chất lượng cao.
Khơi thông những điểm nghẽn
Chia sẻ về thực trạng và điểm nghẽn của logistics Việt Nam, đại diện Hiệp hội Logistics TP.Hồ Chí Minh (HLA) cho rằng, do chi phí logistics cao, hiện Việt Nam đang chịu gánh nặng với chi phí logistics chiếm 16,8 – 17% GDP, cao hơn đáng kể so với mức trung bình thế giới chỉ 10 -12%. Khoảng cách này tạo ra áp lực lớn lên sức cạnh tranh của doanh nghiệp.
Trong đó, vận tải đường bộ chiếm hơn 70% tổng lượng hàng hóa, trong khi đường sắt và đường thủy nội địa chưa được khai thác hiệu quả. Sự thiếu liên kết đa phương thức gây lãng phí năng lượng và tăng phát thải. Song song đó, hàng hóa thường xuyên bị ứ đọng tại kho bãi và nhà máy do thời gian chờ đợi không cần thiết, gây tổn thất kinh tế và làm giảm năng suất chuỗi cung ứng.
Để khắc phục điểm nghẽn trên, đại diện HLA đề xuất cần hình thành hệ sinh thái “4 Nhà”, mô hình liên kết “4 Nhà” là giải pháp chiến lược toàn diện, tạo ra sức mạnh tổng hợp từ sự đồng hành của các bên liên quan. Thay vì hoạt động rời rạc theo kiểu “mạnh ai nấy làm”, mô hình này kiến tạo một hệ sinh thái cộng sinh – nơi mỗi bên đóng góp thế mạnh riêng để cùng hướng tới mục tiêu chung.
Với tầm nhìn đến năm 2050, mô hình “4 Nhà” là nền tảng để Việt Nam thực hiện cam kết Net Zero và chuyển đổi toàn diện sang logistics 4.0, đưa ngành Logistics trở thành động lực tăng trưởng bền vững cho nền kinh tế.
Trong khi đó, để khắc phục những khó khăn hoạt động ngành Logistics, đại diện Trường Đại học Kinh tế Tài chính TP.Hồ Chí Minh đề xuất một số chính sách phát triển. Cụ thể, phát triển TP.Hồ Chí Minh thành trung tâm logistics – trung chuyển dịch vụ và phân phối quốc tế. Mô hình này không chỉ phục vụ xuất nhập khẩu mà còn tạo dựng hệ sinh thái logistics tích hợp: cảng cạn (ICD), kho bãi thông minh, vận tải đa phương thức và trung tâm phân phối khu vực. Thành phố sẽ giữ vai trò trung tâm điều phối trong chuỗi trung chuyển khu vực, tập trung vào dịch vụ logistics giá trị gia tăng.
Việc thu hút FDI vào logistics có ý nghĩa chiến lược nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ, tiếp cận công nghệ quản lý tiên tiến và gắn TP.Hồ Chí Minh cùng vùng Đông Nam bộ vào mạng lưới chuỗi cung ứng toàn cầu..
Song song đó, phát triển hạ tầng và vận tải đa phương thức để đáp ứng nhu cầu vận tải khổng lồ, TP.Hồ Chí Minh cần ưu tiên mở rộng và nâng cấp các tuyến cao tốc, quốc lộ, đường sắt và đường thủy, nhằm hình thành một hành lang logistics khép kín giữa cảng biển – ICD – khu công nghiệp – sân bay.
Triển khai Dự án “Sàn giao dịch logistics điện tử” để tạo nên một nền tảng kết nối trực tiếp doanh nghiệp với hãng tàu, ICD, kho bãi và đơn vị vận tải, qua đó công khai giá cước, giảm chi phí trung gian, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả toàn chuỗi.
Bên cạnh đó, phát triển logistics xanh và phát triển bền vững, trong bối cảnh yêu cầu cắt giảm phát thải ngày càng khắt khe, TP.Hồ Chí Minh cần mở rộng định hướng mạnh mẽ sang logistics xanh. Thành phố có thể ban hành chính sách ưu tiên cấp phép cho các dự án logistics xanh – số, vừa đáp ứng cam kết giảm phát thải ròng (Net Zero), vừa tạo lợi thế cạnh tranh trong thu hút FDI chất lượng cao.
Một trong những yếu tố then chốt để phát triển logistics sau sáp nhập là thống nhất thể chế quản lý và quy hoạch hạ tầng. TP.Hồ Chí Minh cần hợp nhất quy hoạch logistics của ba địa phương thành một bản quy hoạch tổng thể, gắn kết với quy hoạch quốc gia; phát triển thương mại điện tử và dịch vụ giả trị gia tăng; tận dụng mạng lưới kho bãi Bình Dương và TP.Hồ Chí Minh để xây dựng các trung tâm phân phối Thương mại điện tử, kho lạnh, kho thông minh, đáp ứng nhu cầu từ EVFTA, CPTPP…
TP.Hồ Chí Minh mở rộng cần tập trung đào tạo nhân lực logistics chất lượng cao theo chuẩn quốc tế. Đồng thời liên kết với các trường đại học, viện nghiên cứu và các trung tâm đào tạo ở Singapore, Hà Lan, Nhật Bản; cần xây dựng cơ chế ứng phó rùi ro logistics một cách chủ động. Việc thành lập Trung tâm dự báo và quản trị rủi ro logistics sẽ giúp phân tích biến động giá cước, nhu cầu vận tải và xu hướng thương mại toàn cầu.
Cơ chế đột phá về chính sách và công nghệ đưa ngành Logistics trở thành ngành kinh tế mũi nhọn
TP.Hồ Chí Minh đã hoạch định lộ trình hình thành 20 trung tâm logistics và 04 khu thương mại tự do khi tích hợp thêm thế mạnh công nghiệp của Bình Dương (cũ) và cảng nước sâu Bà Rịa Vũng Tàu (cũ).
Theo Thiếu tướng Ngô Minh Thuấn, Tư lệnh Binh đoàn 20, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Tổng Công ty Tân Cảng Sài Gòn, để đưa ngành Logistics trở thành ngành kinh tế mũi nhọn sau sáp nhập, TP.Hồ Chí Minh cần phải hội tụ đủ 03 yếu tố: điều phối mạnh hơn, thủ tục thông suốt hơn và công nghệ dùng chung sâu hơn.
Thứ nhất, TP.Hồ Chí Minh cần một cơ chế điều phối liên vùng thống nhất – có một đầu mối điều hành chung cho cả công tác quy hoạch, đầu tư và vận hành chuỗi logistics TP.Hồ Chí Minh – Bình Dương – Bà Rịa – Vũng Tàu. Đồng thời, các dự án hạ tầng cảng biển và dịch vụ logistics trọng điểm nên được giao theo năng lực, để những đơn vị đủ kinh nghiệm và nguồn lực triển khai nhanh, đồng bộ.
Thứ hai, nghiên cứu áp dụng cơ chế “một cửa” thực chất đối với tàu biển và hàng hóa, gắn với mô hình cơ quan quản lý, điều phối cảng biển hiện đại theo thông lệ quốc tế (Port Authority). Mục tiêu là rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, giảm chi phí logistics, nâng cao độ tin cậy và tính dự báo cho doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng.
Thứ ba, về công nghệ, cần xây dựng và vận hành nền tảng kết nối dữ liệu cộng đồng cảng và logistics, đóng vai trò là hệ thống dữ liệu dùng chung cho các chủ thể trong chuỗi, bao gồm: cảng biển, hãng tàu, doanh nghiệp logistics, ICD, depot, cơ quan Hải quan và các cơ quan quản lý nhà nước liên quan. Nền tảng này phải bảo đảm chuẩn hóa dữ liệu, chia sẻ theo thời gian thực, minh bạch trạng thái hàng hóa, qua đó nâng cao hiệu quả điều độ, tối ưu hóa khai thác và quản lý chuỗi logistics.
Song song với đó, để hình thành chuỗi cung ứng thông minh, cần đi trước một bước trong quy hoạch và đầu tư hạ tầng, bảo đảm kết nối đồng bộ đường bộ – đường thủy – đường sắt, gắn với mạng lưới các trung tâm logistics và các khu thương mại tự do, cùng với cơ chế chính sách đặc thù nhằm thu hút đầu tư, phát triển dịch vụ logistics giá trị gia tăng và logistics xanh.
Như vậy, nếu hội tụ đầy đủ ba yếu tố: điều phối đủ mạnh – cơ chế một cửa đủ thực chất – nền tảng dữ liệu dùng chung đủ sâu, ngành Logistics TP.Hồ Chí Minh sẽ có điều kiện bứt phá, vươn lên tầm khu vực và quốc tế, trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong giai đoạn phát triển mới.
Nguồn dẫn: Liên Phương – Hà Trang/ Cổng TTĐT TP.HCM
Link bài gốc: https://hochiminhcity.gov.vn/vi/web/hcm/w/bai-tet-chien-luoc-nang-tam-logistics-tpho-chi-minh-tu-trung-chuyen-khu-vuc-en-chuoi-cung-ung-toan-cau
